Niedosłuch jest to zaburzenie ze strony narządu słuchu polegające na nieprawidłowym przewodzeniu lub odbiorze dźwięków. Częstość zaburzeń słuchu wzrasta wraz z wiekiem. Wrodzone zaburzenia słuchu dotyczą 2-3 na 1000 urodzonych dzieci. Do 44 roku życia upośledzenie słuchu dotyka ok. 5 % osób. Natomiast powyżej 60 roku życia 20% osób ma kłopoty ze słuchem. Niedosłuch może występować jako izolowany objaw lub mogą mu towarzyszyć inne objawy np. szumy uszne lub zawroty głowy.

Podział niedosłuchów

Zaburzenia słuchu można podzielić na dwa rodzaje w zależności od miejsca uszkodzenia: przewodzeniowe upośledzenie słuchu i odbiorcze upośledzenie słuchu. W pierwszym przypadku patologia dotyczy aparatu przewodzącego dźwięki z otoczenia do receptora słuchowego. Zmiany chorobowe mogą więc znajdować się w przewodzie słuchowym zewnętrznym lub w uchu środkowym. Niedosłuch odbiorczy wskazuje na uszkodzenie ślimaka, neuronu drogi słuchowej lub ośrodkowego układu nerwowego.

Przyczyny niedosłuchów

Najczęstsze przyczyny wywołujące niedosłuch typu przewodzeniowego na poziomie przewodu słuchowego zewnętrznego to: woskowina, ciało obce w przewodzie słuchowym zewnętrznym, nowotwory łagodne i złośliwe przewodu słuchowego zewnętrznego. Przyczyny niedosłuchu przewodzeniowego na poziomie ucha środkowego: zapalenie ucha środkowego: ostre, przewlekłe, wysiękowe, otoskleroza, urazyperforacja błony bębenkowej, nowotwory łagodne i złośliwe ucha środkowego, zaburzenia drożności trąbki słuchowej, wady rozwojowe ucha środkowego, nowotwory nosogardła

Przyczyny niedosłuchu odbiorczego ślimakowego to: uraz akustyczny, leki ototoksyczne, zaburzenia ukrwienia ucha wewnętrznego (nagła głuchota), infekcje wirusowe, choroba Méniére'a, uraz ciśnieniowy, choroby o podłożu metabolicznym , niedosłuch starczy – łac. Presbyacusis, uszkodzenie ucha wewnętrznego po radioterapii, zatrucie substancjami chemicznymi , choroby o podłożu autoimmunologicznym. Przyczyny niedosłuchu odbiorczego pozaślimakowego to: guzy kąta mostowo-móżdżkowego, guzy kości skroniowej, neuropatia słuchowa, guzy mózgu, choroby naczyniowe mózgu (udar mózgu, tętniak), stwardnienie rozsiane

Objawy niedosłuchów

Niedosłuch przewodzeniowy u chorego najczęściej objawia się gorszym słyszeniem w zakresie dźwięków niskich. Chory także lepiej rozumie mowę w hałasie (w otosklerozie) i nie skarży się na pogorszenie słuchu podczas rozmowy przez telefon – (wykorzystanie przewodnictwa kostnego). Chory nie mówi podniesionym głosem ponieważ ma zachowaną kontrolę własnego głosu.

Chorzy z niedosłuchem odbiorczym najczęściej gorzej słyszą dźwięki wysokie – chory lepiej słyszy pukanie do drzwi niż dźwięk dzwonka. Oprócz niedosłuchu mogą zgłaszać szumy uszne, uczucie "pełności" w uchu. Mowa jest znacznie gorzej słyszalna w hałasie i przy innych źródłach dźwięku. Chory często ma problem ze zrozumieniem mowy ("słyszę, ale nie rozumiem").

Podsumowując, zaburzenia słuchu dzielą się na dwa rodzaje: upośledzenie słuchu typu przewodzeniowego i odbiorczego. Pierwsze dotyczy chorób przewodu słuchowego zewnętrznego i ucha środkowego, drugie natomiast patologii ucha wewnętrznego lub chorób ośrodkowego układu nerwowego.

Leczenie

Leczenie niedosłuchów jest najczęściej przyczynowe i wynika ze schorzenia wywołującego niedosłuch. W przypadku niedosłuchu przewodzeniowego najczęściej jest to leczenie operacyjne lub inne zabiegowe. Niedosłuchy odbiorcze są leczone poprzez stosowanie protez słuchu (aparatów słuchowych) lub wszczepów ślimakowych a także farmakologicznie: leki poprawiające krążenie krwi w ślimaku, leki rozszerzające naczynia – w przypadku nagłych głuchot. Wyjątkiem są guzy kąta mostowo-móżdżkowego, które są leczone operacyjnie.

Diagnostyka

Postępowanie diagnostyczne lekarz uzależnia od występujących objawów, wywiadu zebranego od pacjenta oraz jego stanu ogólnego. Zawsze należy zbadać pacjenta laryngologicznie. Następnie wykonuje się subiektywne badania narządu słuchu, do których zalicza się próby stroikowe Webera i Rinnego, audiometrię tonalną, audiometrię nadprogową oraz audiometrię mowy. Badania te mają na celu określenie wielkości niedosłuchu oraz jego typu, stanowią także podstawę do ewentualnego zlecenia dalszych badań. Kolejnym krokiem jest przeprowadzenie obiektywnych badań narządu słuchu, mianowicie audiometrii impedancyjnej, badania otoemisji akustycznej a nawet rejestracji słuchowych potencjałów wywołanych (ze ślimaka, nerwu słuchowego, pnia mózgu, ośrodków podkorowych i kory mózgowej). Należy pamiętać, że nie zawsze wykonuje się wszystkie wymienione badania. Decyzja o istotności procedur jest podejmowana po rozpatrzeniu konkretnego przypadku pacjenta.

Audiometria tonalna (AT). Badanie polega na podawaniu do ucha poprzez słuchawki dźwięków o różnej częstotliwości i stopniowo zwiększanym natężeniu. Badany ma za zadanie sygnalizować, gdy usłyszy dźwięk. Na podstawie subiektywnych odpowiedzi badanego wykreśla się próg słyszenia tonów czystych w zakresie częstotliwości od 125 do 8000 Hz oraz dodatkowo w zakresie ultra wysokich częstotliwości – do 20 000 Hz.

Tympanometria. Badanie służy ocenie funkcji ucha środkowego, w tym ruchomości błony bębenkowej, kosteczek słuchowych i pośrednio jamy bębenkowej (np. wysięk w jamie bębenkowej, zablokowanie trąbki słuchowej). 

Emisje otoakustyczne (OAE). Jest to obiektywny test oceniający stan receptora słuchowego tj. komórek słuchowych zewnętrznych ślimaka.

Potencjały słuchowe wywołane z pnia mózgu (ABR). Badanie służy analizie stanu fizjologicznego nerwu słuchowego oraz II i III neuronu drogi słuchowej. Do ucha osoby badanej podawany jest przez słuchawkę sygnał. Prędkość przewodzenia impulsu akustycznego przez nerw ślimakowy, jądra ślimakowe pnia mózgu, jądra oliwki górnej, jądra wstęgi bocznej aż do wzgórka dolnego blaszki czworaczej (III neuron drogi słuchowej) oceniana jest na podstawie powstających fal oznaczanych jako fale I, II, III, IV, V. Odbiór tych fal umożliwiają elektrody przyklejone na skórze głowy. Brak którejkolwiek z fal, wydłużenie czasu jej powstania lub zwiększenie odstępu czasowego między falami wskazuje na miejsce uszkodzenia drogi słuchowej tzn. zwolnienie lub przerwanie przewodzenia impulsów. Badanie to jest bardzo istotne w diagnosty guzów nerwu słuchowego.

 

BUDOWA NARZĄDU SŁUCHU