JESTEŚMY WIODĄCYM W KRAJU OŚRODKIEM SPECJALIZUJĄCYM SIĘ W ZAKRESIE DIAGNOSTYKI

I LECZENIA SZUMÓW USZNYCH

NAJNOWSZE OSIĄGNIĘCIA MEDYCYNY ŚWIATOWEJ W LECZENIU SZUMÓW USZNYCH:

ELEKTROSTYMULACJA GAŁĘZI USZNEJ NERWU BŁĘDNEGO 

ORAZ

NEUROMODULACJA AKUSTYCZNA

POWYŻSZE METODY LECZENIA SĄ JUŻ DOSTĘPNE W ŚLĄSKIM CENTRUM SŁUCHU, SZUMÓW, ZAWROTÓW I ZABURZEŃ RÓWNOWAGI

(materiały do pobrania znajdują się poniżej)

 

Co to są szumy uszne?

Piski, dzwonki, pukanie, dudnienie, gwizdy, szelesty… czyli szumy uszne (tinnitus – z jęz. łac.) powstają w drodze słuchowej bez zewnętrznego pobudzenia akustycznego. Szumy o charakterze subiektywnym są słyszalne tylko przez osobę, której dotyczą, i nikt inny nie jest w stanie usłyszeć tych dźwięków. Mogą one być odczuwane w głowie, w jednym uchu lub w obu uszach. Mogą występować okresowo lub stale. Prawie każdy doświadcza okresowego "dzwonienia" w uszach. Takie chwilowe, przemijające dźwięki zazwyczaj nam nie dokuczają. Dopiero, gdy zaczynają utrzymywać się dłużej i staja się intensywne, mogą rodzić niepokój.

Wyniki wielu badań udowodniły, że subiektywne szumy uszne trwające dłużej niż 5 minut doświadcza ponad 20% dorosłych Polaków. Stałe szumy uszne zgłasza około 5%. Podobne badania przeprowadzone w USA, Anglii i Niemczech wskazują na równie częste występowanie tego zjawiska w tych krajach.

Innym, aczkolwiek o wiele rzadszym, rodzajem szumów usznych są obiektywne szumy uszne, czyli takie, które można wysłuchać w bezpośrednim sąsiedztwie osoby dotkniętej tego typu dolegliwościami. Mogą je powodować rytmiczne drgania mięśni śródusznych i podniebienia, czy też efekty akustyczne spowodowane przepływem krwi przez zmienione połączenia naczyniowe w obrębie głowy i szyi. Tego rodzaju szumy uszne można leczyć usuwając ich przyczynę.

Szumy uszne a niedosłuch
Ponad 60% pacjentów z różnymi rodzajami niedosłuchu odczuwa szumy uszne. To samo uszkodzenie może być przyczyną zarówno ubytku słuchu, jak i szumu usznego. Ilość pacjentów cierpiących na szumy uszne i niedosłuch zwiększa się z wiekiem, co oznacz, że zmiany naczyniowe oraz zwyrodnieniowe i starcze w układzie słuchowym są przyczyną tych dolegliwości. Szum uszny nie ma wpływu na stan słuchu, nie wywołuje ani jego pogorszenia, ani poprawy.


Jak powstają szumy uszne?
Szumy uszne powstają wewnątrz drogi słuchowej i są wynikiem nieprawidłowej aktywności nerwowej we włóknach nerwu słuchowego. Najczęściej w wyniku zmian w uchu wewnętrznym. W znacznym uproszczeniu można powiedzieć, że dochodzi wówczas do zmienionej aktywności w obrębie drogi słuchowej. Uszkodzenie komórek słuchowych może być tak niewielkie, że nie daje jeszcze widocznych objawów niedosłuchu, natomiast wywołuje już zmienioną aktywność nerwową. W centralnym układzie nerwowym istnieją szczególnie czułe mechanizmy wykrywające wszystkie nowe sygnały, a szczególnie takie, które mogą informować o niebezpieczeństwie, zagrożeniu zdrowia czy życia, lub wiążą się z emocjami. Takie informacje zawsze dotrą do naszej świadomości. Szum uszny całkowicie spełnia te warunki. Jest sygnałem nowym, stanowi być może ostrzeżenie o zagrożeniu zdrowia i budzi bardzo nieprzyjemne emocje.


Skąd się bierze dokuczliwość szumów usznych?
W proces odczuwania szumu wciągnięty jest nie tylko układ słuchowy, ale również inne części mózgu takie, jak układ limbiczny (odpowiedzialny za emocje) oraz autonomiczny układ nerwowy (odpowiedzialny za reakcje obronne). Każdy człowiek jest inny, inaczej reaguje na różne sygnały, inaczej też odczuwa szumy uszne. Na jednym biegunie może znajdować się zrozpaczony pacjent, dla którego szum stanowi dramatyczny problem, uniemożliwiający mu prowadzenie normalnego życia, na drugim zaś końcu osoba, której szum uszny wcale nie dokucza, bądź przeszkadza w niewielkim stopniu lub jedynie w niektórych sytuacjach, np. podczas zasypiania, odpoczynku, pracy w ciszy. W każdym przypadku szumu usznego wymagana jest diagnostyka audiologiczna oraz nierzadko badania rezonansu magnetycznego w celu wykluczenia zmian organicznych (np. guza nerwu słuchowego) wymagających interwencji neurochirurgicznej. Mimo, że szum uszny nie jest chorobą, prowadzi często do znacznego rozdrażnienia, niepokoju, dyskomfortu, a czasem nawet wywołuje depresję, dlatego też powinien być odpowiednio leczony.

Zaburzenia snu a szumy uszne
Wielu pacjentów cierpiących z powodu szumów usznych uskarża się na trudności w zasypianiu i bezsenność. Większość wskazuje na szum uszny jako główną przyczynę tych problemów. Oto kilka praktycznych rad dla osób z szumami usznymi, które mają trudności z zasypianiem:

  • Zasypiając, nie należy absorbować mózgu trudnymi problemami
  • Nigdy nie należy zasypiać w całkowitej ciszy, lecz przy cichych naturalnych dźwiękach które będą tłem dla szumu (będą cichsze od własnego szumu), np. cicha, spokojna muzyka
  • Nie stosować stoperów (zatyczek do uszu)
  • Jeśli sięgamy po leki, to należy zaczynać od najłagodniejszych, silne środki farmakologiczne można przyjmować tylko po konsultacji z lekarzem i pod jego ścisłą kontrolą.

Jak leczyć szumy uszne?
Leczenie szumu usznego wywołuje często frustracje zarówno u pacjenta, jak i lekarza. Chory oczekuje następującego schematu postępowania: jest badany, otrzymuje lek, zostaje wyleczony. Niestety taki schemat postępowania najczęściej nie sprawdza się w przypadku leczenia szumów. Nie istnieje jeden jedyny sposób terapii, który byłby skuteczny i właściwy we wszystkich rodzajach szumu. Metoda leczenia zależy bowiem od przyczyny i miejsca powstawania szumu. Szumy uszne mogą powstawać na każdym poziomie drogi słuchowej, począwszy od przewodu słuchowego zewnętrznego, a na korze słuchowej kończąc. Zatem pierwszym i najważniejszym zadaniem lekarza zajmującego się tą dolegliwością jest szczegółowa diagnostyka: znalezienie przyczyny szumu i potencjalnego miejsca jego generacji w drodze słuchowej. Znając miejsce powstawania szumu, można zaproponować pacjentowi najwłaściwszy sposób leczenia w każdym indywidualnym przypadku.

Jakich metod terapeutycznych używa się najczęściej w terapii szumów usznych?

Zabiegi operacyjne wykonywane są jedynie wówczas, gdy przyczyną szumów usznych jest schorzenie ucha środkowego (np. otoskleroza, tympanoskleroza, wysiękowe zapalenie ucha) lub guz nerwu słuchowego. Leczeniu chirurgicznemu podlegają również niektóre patologie układu naczyniowego lub naczyniowo-nerwowego np. konflikt naczyniowo-nerwowy pomiędzy tętnicą błędnikową a nerwem słuchowym.

Obecnie najnowocześniejszą metodą leczenia przewlekłych szumów usznych (trwajacych powyżej trzech miesięcy) jest neuromodulacja akustyczna. Natomiast w ostrych szumach usznych (trwających do trzech miesięcy) dobre wyniki uzyskuje się przy zastosowaniu terapii transtympanalnej oraz terapii tlenowej w komorze hiperbarycznej. Metoda transtympanalna polegaja na wstrzykiwaniu przez błonę bębenkową leku bezpośrednio do jamy ucha środkowego, który tą drogą w dużym stężeniu przenika do płynów ucha wewnętrznego wykazując korzystne działanie terapeutyczne. Zmniejszenie percepcji szumów można osiągnąć również  poprzez stymulację dźwiękową drogi słuchowej z wykorzystaniem generatorów dźwięków, muzykoterapię, aparaty słuchowe (również wszczepialne) oraz techniki relaksacyjne, czy akupunkturę. Dążąc do zmniejszenia percepcji szumów, oprócz stymulacji dźwiękowej stosuje się również stymulacje elektryczne lub magnetyczne: implanty ślimakowe, TENS – Trans Electrical Nerve Stimulation, TMR – Transcranial Magnetic Stimulation (przezczaszkowa stymulacja magnetyczna), TES –Transcranial Electric Stimulation (przezczaszkowa stymulacja elektryczna), VNS- Vagus Nerve Stimulation (bezpośrednia stymulacja nerwu błędnego) oraz tVNS – Transcutaneus Vagus Nerve Stimulation (przezskórna stymulacja gałęzi usznej nerwu błednego).

tVNS (przezskórna stymulacja gałęzi usznej nerwu błędnego) jest nowoczesną metodą i zasługuje na szczególną uwagę, jako, że jest metodą pozwalającą na uzyskanie bardzo dobrych wyników, a jednocześnie jest nieinwazyjna i bezpieczna. Metoda ta polega na umieszczeniu w uchu końcówki stymulatora. Wytwarzane przez urządzenie impulsy elektryczne poprzez gałazkę uszną nerwu błędnego są doprowadzane do pnia mózgu, a następnie do kory mózgowej. Jego 8-12 tygodniowa stymulacja może zmniejszyć szumy uszne lub nawet całkowicie je zlikwidować. Zdecydowanie lepsze efekty uzyskuje się łacząc metodę tVNS z impilsową stymulacją akustyczną wprowadzającą desynchronizację w układzie słuchowym. Ta nowa metoda od 2017 roku jest również stosowana w Śląskim Centrum Słuchu, Szumów, Zawrotów i Zaburzeń Równowagi.

Wspomagająco stosowane są również:

  • Leki naczyniowe, poprawiające metabolizm niedokrwionych tkanek, ziołowe, uspokajające, nasenne, psychotropowe i sterydy 
  • Biostymulacja laserowa

Terapia laserowa stosowana jednocześnie z innymi metodami może być pomocna dla pacjenta. Laser emituje wiązkę światła, która poprzez przewód słuchowy zewnętrzny i jamę bębenkową dociera do ucha wewnętrznego, gdzie rozpoczyna się jego biostymulacja poprawiająca jego ukrwienie, a w konsekwencji funkcjonowanie. Metoda ta jest całkowicie bezpieczna i nie ma żadnych przeciwwskazań do jej stosowania w przypadku większości szumów usznych. Dobre rezultaty daje szczególnie, gdy szumy zostały spowodowane zaburzeniami w uchu środkowym (np. zapalenie ucha lub dysfunkcja trabki słuchowej)

  • Hiperbaryczne komory tlenowe

Wykorzystanie tej metody oparte jest na założeniu, że szum powstaje jako efekt niedotlenienia ucha wewnętrznego. Terapia tlenem w komorach hiperbarycznych znacznie zwiększa zaopatrzenie w tlen. Skutkuje to poprawą zaopatrzenia komórek słuchowych w tlen i optymalizacją warunków funkcjonowania struktur ucha wewnętrznego. Metoda ta jest popularna w Niemczech, szczególnie w terapii tzw. ostrego szumu czy nagłej głuchoty. Aby poddać się tej terapii, pacjent musi być w dobrej formie fizycznej.

  • Psychoterapia poznawczo-behawioralna (Cognitive Behavioral Therapy – CBT)

Terapia CBT pozwala pacjentom zidentyfikować myśli (część kognitywna) i zachowania (część behawioralna), które podtrzymują negatywne reakcje na szumy uszne. Dzięki odpowiednim strategiom dąży się do zmiany sposobu myślenia i zastąpienia niepożądanych zachowań, które przeszkadzają w procesie adaptacji do szumów usznych.

  • Techniki relaksacyjne

Celem technik jest zmniejszenie poziomu stresu towarzyszącego szumom usznym, który istotnie zmniejsza zdolność radzenia sobie z tą dolegliwością. Techniki relaksacyjne, np. joga, masaż, trening progresywny relaksacyjny Jacobsona, mindfulness (medytacja) powodują rozluźnienie i zmniejszenie napięcia, co obniża poziom stresu i poprawia sen, korzystnie wpływając na odczuwanie szumów usznych.

  • Akupunktura

Metoda polega na nakłuwaniu specyficznych obszarów ciała cienkimi igłami. Nakłucie tych punktów wywołuje potencjał elektryczny w nerwach obwodowych, który, docierając do mózgu, przywraca równowagę czynnościową w ośrodkach słuchowych mózgu. U niektórych osób można uzyskać korzystne efekty zmniejszenia szumów usznych, jednak nierzadko są one krótkotrwałe, a szumy powracają po kilku miesiącach.

 

Materiały do pobrania

Hauptmann et al 2015

Florian 2015

Ulotka Neuromodulacja (język Polski)

Lehtimaki et al. 2013

Neuromodulation for Tinnitus (English)

Hyvarinen et al. 2015

Williams et al 2015

Hesse 2014

Quick Therapy Guide

Dirk De Ridder et al 2014