JESTEŚMY WIODĄCYM OŚRODKIEM SPECJALIZUJĄCYM SIĘ W DIAGNOSTYCE I LECZENIU SZUMÓW USZNYCH

NAJNOWSZE OSIĄGNIĘCIA MEDYCYNY ŚWIATOWEJ  W LECZENIU SZUMÓW USZNYCH SĄ JUŻ DOSTĘPNE W POLSCE – W ŚLĄSKIM CENTRUM SŁUCHU, SZUMÓW, ZAWROTÓW I ZABURZEŃ RÓWNOWAGI

ELEKTROSTYMULACJA GAŁĘZI USZNEJ NERWU BŁĘDNEGO

ORAZ

NEUROMODULACJA AKUSTYCZNA

(materiały do pobrania znajdują się poniżej)

Tel:  32 7691355;   793680294;   661280917

 

Co to są szumy uszne?

Piski, dzwonki, szmery, pukanie, dudnienie, gwizdy, szelesty… czyli szumy uszne (tinnitus) powstają w drodze słuchowej bez zewnętrznego pobudzenia akustycznego. Szumy uszne mogą być słyszane w jednym uchu, obu uszach lub w głowie. Szumy o charakterze subiektywnym są słyszalne tylko przez osobę, której dotyczą i nikt inny nie jest w stanie usłyszeć tych dźwięków. Mogą występować okresowo lub stale oraz mogą mieć charakter ostry lub przewlekły. Prawie każdy doświadcza okresowego "dzwonienia" w uszach. Takie chwilowe, przemijające dźwięki zazwyczaj nam nie dokuczają. Dopiero, gdy zaczynają utrzymywać się dłużej i staja się intensywne, mogą rodzić niepokój.

Wyniki wielu badań wykazują, że około 15% dorosłej populacji cierpi na szumy uszne, z czego średnio 10-20% zasięga porady lekarskiej. Statystyki wykazują, że ponad 60% pacjentów z różnymi rodzajami niedosłuchu odczuwa szumy uszne. Ilość pacjentów cierpiących na szumy uszne i niedosłuch zwiększa się z wiekiem.

Innym, o wiele rzadszym, rodzajem szumów usznych są obiektywne szumy uszne, czyli takie, które można wysłuchać w bezpośrednim sąsiedztwie osoby dotkniętej tego typu dolegliwościami. Mogą je powodować rytmiczne drgania mięśni śródusznych i podniebienia, czy też efekty akustyczne spowodowane przepływem krwi przez zmienione połączenia naczyniowe w obrębie głowy i szyi. Tego rodzaju szumy uszne można leczyć usuwając ich przyczynę.

W każdym przypadku szumu usznego wymagana jest precyzyjna diagnostyka laryngologiczna, audiologiczna oraz nierzadko badania rezonansu magnetycznego w celu wykluczenia poważnych schorzeń.

Przyczyny szumów usznych

Istnieje bardzo wiele przyczyn szumów usznych. W większości, ale nie we wszystkich przypadkach, są one związane z niedosłuchem przewodzeniowym lub odbiorczym (czuciowo-nerwowym). Biorąc pod uwagę umiejscowienie anatomiczne spośród wielu przyczyn szumów usznych wyróżnić można:

Patologie w obrębie ucha zewnętrznego lub środkowego:

  • Woskowina
  • Przewlekłe lub ostre zapalenie ucha środkowego
  • Otoskleroza
  • Dysfunkcje trąbki słuchowej
  • Zapalenie wyrostka sutkowatego
  • Pourazowe uszkodzenia układu przewodzącego ucha

Patologie w  obrębie ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego:

  • Niedosłuch związany z wiekiem (presbyacusis)
  • Choroba Meniere’a
  • Uraz akustyczny (jednorazowa ekspozycja na hałas o wysokim natężeniu lub przewlekłe narażenie na hałas o umiarkowanym nasileniu)
  • Genetyczne schorzenia ucha wewnętrznego
  • Guz nerwu słuchowego
  • Uraz głowy lub ucha
  • Przetoka perylimfatyczna
  • Autoimmunologiczna choroba ucha wewnętrznego
  • Nagła głuchota (nagły niedosłuch odbiorczy)
  • Uszkodzenie ucha wewnętrznego spowodowane lekami lub czynnikami chemicznymi

Schorzenia nie związane bezpośrednio z układem słuchowym:

  • Nadciśnienie tętnicze
  • Anemia
  • Choroby nerek
  • Nadczynność tarczycy
  • Choroby układu krążenia
  • Hiperlipidemia i inne choroby metaboliczne
  • Borelioza
  • Stwardnienie rozsiane
  • Niedobory cynku
  • Zatrucia endo- i egzogenne
  • Dysfunkcje stawu skroniowo-żuchwowego
  • Dyskopatie odcinka szyjnego kręgosłupa
  • Zaburzenia krążenia podstawno-kręgowego

Inne czynniki, które mogą wzmagać odczuwanie szumu usznego:

  • Alkohol
  • Stres
  • Bezsenność
  • Przemęczenie
  • Infekcje wirusowe i bakteryjne
  • Czynniki psychogenne

Jak powstają szumy uszne?
Najnowsze badania potwierdzają, że aktywność neuronalna odpowiedzialna za subiektywne szumy uszne różni się od aktywności wywołanej przez dźwięki zewnętrzne. Różne rodzaje szumów mogą być generowane w różny sposób i są wynikiem innej aktywności neuronalnej. Inna aktywność generowana jest w przypadku szumów przewlekłych, inna w szumach ostrych. Szumy obojętne i szumy dokuczliwe są również związane z pobudzeniem różnych miejsc w drodze słuchowej i w ośrodkowym układzie nerwowym. Szum uszny staje się szczególnie dokuczliwy, gdy dojdzie do aktywacji tzw. kory przedczołowej oraz różnych struktur układu limbicznego i autonomicznego układu nerwowego. Najnowsze badania nad szumem usznym wykazują, że przewlekły szum uszny, podobnie jak ból fantomowy są wynikiem zaburzonej (szkodliwej) plastyczności neuronalnej mózgu. Większość badaczy jest zgodna co do tezy, że odczuwanie szumu i reakcja na szum uszny są wynikiem aktywacji różnych części ośrodkowego układu nerwowego. Szum uszny staje się szczególnie dokuczliwy przy znacznej aktywacji układu limbicznego. Wg najnowszych doniesień naukowców, aktywacja tzw. „szkodliwej plastyczności neuronalnej” odgrywa zasadniczą rolę w rozwoju szumu usznego. Zmienia ona procesy neurofizjologiczne, zaburza zwrotną informację, równowagę we wzmacnianiu i hamowaniu, czasową synchronizację aktywności neuronalnej oraz zmienia połączenia synaptyczne w mózgu. Szumy uszne powstają wewnątrz drogi słuchowej i są wynikiem nieprawidłowej aktywności nerwowej we włóknach nerwu słuchowego. Najczęściej w wyniku zmian w uchu wewnętrznym – uszkodzenia komórek słuchowych. W znacznym uproszczeniu można powiedzieć, że dochodzi wówczas do zmienionej aktywności w obrębie drogi słuchowej. Uszkodzenie komórek słuchowych może być tak niewielkie, że nie daje jeszcze widocznych objawów niedosłuchu, natomiast wywołuje już zmienioną aktywność nerwową.


Skąd się bierze dokuczliwość szumów usznych?
W proces odczuwania szumu wciągnięty jest nie tylko układ słuchowy, ale również inne części mózgu takie, jak układ limbiczny (odpowiedzialny za emocje) oraz autonomiczny układ nerwowy (odpowiedzialny za reakcje obronne). Każdy człowiek jest inny, inaczej reaguje na różne sygnały, inaczej też odczuwa szumy uszne. Na jednym biegunie może znajdować się zrozpaczony pacjent, dla którego szum stanowi dramatyczny problem, uniemożliwiający mu prowadzenie normalnego życia, na drugim zaś końcu osoba, której szum uszny wcale nie dokucza, bądź przeszkadza w niewielkim stopniu lub jedynie w niektórych sytuacjach, np. podczas zasypiania, odpoczynku, pracy w ciszy. W każdym przypadku szumu usznego wymagana jest diagnostyka laryngologiczna oraz nierzadko badania rezonansu magnetycznego w celu wykluczenia zmian organicznych (np. guza nerwu słuchowego) wymagających interwencji neurochirurgicznej. Mimo, że szum uszny nie jest chorobą, prowadzi często do znacznego rozdrażnienia, niepokoju, dyskomfortu, a czasem nawet wywołuje depresję, dlatego też powinien być odpowiednio leczony.  Ponadto wielu pacjentów cierpiących z powodu szumów usznych uskarża się na trudności w zasypianiu i bezsenność. Większość wskazuje na szum uszny jako główną przyczynę tych problemów.

Leczenie szumów usznych
Leczenie szumu usznego wywołuje często frustracje zarówno u pacjenta, jak i lekarza. Chory oczekuje następującego schematu postępowania: jest badany, otrzymuje lek, zostaje wyleczony. Niestety taki schemat postępowania najczęściej nie sprawdza się w przypadku leczenia szumów. Nie istnieje jeden jedyny sposób terapii, który byłby skuteczny i właściwy we wszystkich rodzajach szumu. Metoda leczenia zależy bowiem od przyczyny i miejsca powstawania szumu. Szumy uszne mogą powstawać na każdym poziomie drogi słuchowej, począwszy od przewodu słuchowego zewnętrznego, a na korze słuchowej kończąc. Zatem pierwszym i najważniejszym zadaniem lekarza zajmującego się szumami jest szczegółowa diagnostyka, znalezienie przyczyny szumu (za wyjątkiem szumów idiopatycznych) oraz potencjalnego miejsca jego generacji w drodze słuchowej. Znając miejsce powstawania szumu, można zaproponować pacjentowi najwłaściwszy sposób leczenia w każdym indywidualnym przypadku. Całkowite pozbycie się szumów jest bardzo trudne. Natomiast w ponad 80% przypadków prawidłowo prowadzonego leczenia/terapii szumy uszne stają się mniej intensywne, przestają stanowić problem, nie drażnią i pozwalają normalnie żyć.

Metody leczenia szumów usznych

Zabiegi operacyjne wykonywane są jedynie wówczas, gdy przyczyną szumów usznych jest schorzenie ucha środkowego (np. otoskleroza, tympanoskleroza, wysiękowe zapalenie ucha) lub guz nerwu słuchowego. Leczeniu chirurgicznemu podlegają również niektóre patologie układu naczyniowego lub naczyniowo-nerwowego np. konflikt naczyniowo-nerwowy pomiędzy tętnicą błędnikową a nerwem słuchowym. W pozostałych przypadkach stosuje się różnego rodzaju terapie dobrane indywidualnie na podstawie wywiadu, badania laryngologicznego oraz wyników badań diagnostycznych.

SZUMY USZNE PRZEWLEKŁE (trwające powyżej 3 miesięcy):

  • TRT (Tinnitus Retraining Therapy) – metoda łącząca terapię psychologiczną i stymulację akustyczną. Stosowana, obecnie w wielu modyfikacjach, w terapii szumów usznych od 1993 roku. W trakcie terapii  TRT pacjent odbywa regularne konsultacje lekarskie i psychologiczne, których celem jest zmniejszenie negatywnych reakcji emocjonalnych na odczuwane szumy uszne. Równocześnie przez kilka godzin dziennie stosuje specjalny generator szumu szerokopasmowego (zauszny, stacjonarny lub z funkcją aparatu słuchowego). Działania te mają na celu przyspieszyć proces przyzwyczajenia się do szumów – habituacji. W wyniku kilkunastomiesięcznej habituacji szumów usznych w trakcie stosowania terapii pacjent zwraca coraz mniejszą uwagę na szumy uszne. Podstawowymi zasadami terapii TRT są: stosowanie podwyższonego tła akustycznego otoczenia, unikanie ciszy, nie maskowanie szumów oraz unikanie stosowania dźwięków drażniących w terapii. Pierwsze efekty systematycznie stosowanej terapii są odczuwalne zwykle dopiero po kilku miesiącach. METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • Neuromodulacja akustyczna (desynchronizacja nieprawidłowej aktywności mózgu)  – najnowsze osiągnięcia w zakresie nauk o układzie nerwowym pozwoliły lepiej zrozumieć aktywność neuronów leżącą u podłoża szumów usznych. Neurony kory słuchowej wykazują nadmierną pobudliwość i synchronizują się ze sobą wobec współczulnej aktywności pobliskich obszarów mózgu. Pacjenci odczuwają tę synchronizację jako szumy  w uszach. Neuromodulacja akustyczna zakłóca i desynchronizuje nadmierną aktywność mózgu.METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • tVNS (Transcutaneus Vagus Nerve Stimulation – przezskórna stymulacja gałęzi usznej nerwu błędnego) – jest innowacyjną  metodą leczenia szumów usznych i zasługuje na szczególną uwagę, jako, że  pozwala na uzyskanie bardzo dobrych wyników, a jednocześnie jest nieinwazyjna i bezpieczna. Metoda ta polega na umieszczeniu w uchu elektrod stymulatora. Wytwarzane przez urządzenie impulsy elektryczne poprzez gałązkę uszną nerwu błędnego są doprowadzane do pnia mózgu, a następnie do kory mózgowej. Badania wykazały, że stosowanie tVNS co najmniej godzinę dziennie hamuje zaburzoną plastyczność neuronalną mózgu, co prowadzi do zmniejszenia głośności, stresu oraz irytacji związanej z szumem. Ponadto stymulacja gałęzi usznej nerwu błędnego doprowadza do aktywacji przywspółczulnego układu nerwowego, co skutkuje zmniejszeniem stresu i przywróceniem równowagi w układzie autonomicznym. Udokumentowano również, że efekty tVNS obejmują zmniejszoną synchronizację czynności synaptycznych w rejonach korowych oraz zwiększoną aktywność synaptyczną w układzie autonomicznym, a także zmniejszenie aktywności synaptycznej układu limbicznego. Stosowanie tVNS przez 8-12 tygodni może zmniejszyć szumy uszne lub nawet całkowicie je zlikwidować. Zdecydowanie lepsze efekty uzyskuje się łącząc metodę tVNS z impulsową stymulacją akustyczną wprowadzającą desynchronizację w układzie słuchowym.METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • TMR (Transcranial Magnetic Stimulation – przezczaszkowa stymulacja magnetyczna) – ma na celu neuromodulację aktywności kory słuchowej oraz innych ośrodków mózgowych odpowiedzialnych za generowanie szumów usznych. Stymulacja mózgu odbywa się za pomocą specjalnej cewki przystawianej w pobliżu głowy, która generuje zmiany pola magnetycznego wpływające na ośrodki odpowiedzialne za powstawanie szumów. Skuteczność metody nie przekracza 20-30%, natomiast mogą występować dość często niepożądane objawy uboczne.

SZUMY USZNE OSTRE (trwające do 3 miesięcy):

  • Terapia transtympanalna  – polega na wstrzykiwaniu przez błonę bębenkową sterydu (lub innych preparatów stosowanych w badaniach klinicznych) bezpośrednio do jamy ucha środkowego, który tą drogą w dużym stężeniu przenika do płynów ucha wewnętrznego wykazując korzystne działanie terapeutyczne np. blokując nadreaktywne receptory synaptyczne odpowiedzialne za powstanie szumów.METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • Hiperbaryczne komory tlenowe – wykorzystanie tej metody oparte jest na założeniu, że szum powstaje jako efekt niedotlenienia ucha wewnętrznego. Terapia tlenem w komorach hiperbarycznych znacznie zwiększa zaopatrzenie w tlen. Skutkuje to poprawą zaopatrzenia komórek słuchowych w tlen i optymalizacją warunków funkcjonowania struktur ucha wewnętrznego.

METODY WSPOMAGAJĄCE LECZENIE SZUMÓW USZNYCH:

  • Farmakoterapia – np. leki naczyniowe, poprawiające metabolizm komórkowy, uspokajające, nasenne, psychotropowe, sterydy oraz suplementacja preparatami cynku, witaminy B12, melatoniny, kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) oraz resweratrolu.METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • Biostymulacja laserowaterapia laserowa stosowana jednocześnie z innymi metodami może być pomocna dla pacjenta. Laser emituje wiązkę światła, która poprzez przewód słuchowy zewnętrzny i jamę bębenkową dociera do ucha wewnętrznego, gdzie rozpoczyna się jego biostymulacja poprawiająca jego ukrwienie, a w konsekwencji funkcjonowanie. Metoda ta jest całkowicie bezpieczna i nie ma żadnych przeciwwskazań do jej stosowania w przypadku większości szumów usznych. Dobre rezultaty daje szczególnie, gdy szumy zostały spowodowane zaburzeniami w uchu środkowym (np. zapalenie trąbki słuchowej).METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • Psychoterapia poznawczo-behawioralna (Cognitive Behavioral Therapy – CBT) – terapia pozwala pacjentom zidentyfikować myśli (część kognitywna) i zachowania (część behawioralna), które podtrzymują negatywne reakcje na szumy uszne. Dzięki odpowiednim strategiom dąży się do zmiany sposobu myślenia aby ułatwić proces adaptacji do szumów usznych.METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • Techniki relaksacyjnecelem technik jest zmniejszenie poziomu stresu towarzyszącego szumom usznym, który istotnie zmniejsza zdolność radzenia sobie z tą dolegliwością. Techniki relaksacyjne, np. joga, masaż, trening progresywny relaksacyjny Jacobsona, mindfulness (medytacja) powodują rozluźnienie i zmniejszenie napięcia, co obniża poziom stresu i poprawia sen, korzystnie wpływając na zmniejszenie odczuwania szumów usznych.
  • Muzykoterapia – badania naukowe potwierdzają, że pod wpływem niektórych dźwięków możemy  wprowadzić nasz umysł w stan odpowiadający takim zakresom fal mózgowych, które pojawiają się, kiedy jesteśmy wypoczęci, zrelaksowani lub kiedy uczymy się. Jest to możliwe ponieważ nasz mózg z biegiem czasu „naśladuje” częstotliwości fal, na które jest eksponowany. Tak więc, możemy niejako na życzenie wywołać dowolny stan, pod warunkiem, ze znamy odpowiadającą mu częstotliwość. Na przykład, jeżeli chcemy osiągnąć stan odpowiadający falom Alfa (stan relaksu, odprężenia, pozytywnego myślenia), należy dostarczać odpowiednią sekwencję dźwiękową o częstotliwości ok. 10 Hz przez określony czas, do której nasz mózg się dostosuje.METODA DOSTĘPNA W LiMED
  • Akupunkturametoda polega na nakłuwaniu specyficznych obszarów ciała cienkimi igłami. Nakłucie tych punktów wywołuje potencjał elektryczny w nerwach obwodowych, który, docierając do mózgu, przywraca równowagę czynnościową w ośrodkach słuchowych mózgu. U niektórych osób można uzyskać korzystne efekty zmniejszenia szumów usznych, jednak nierzadko są one krótkotrwałe, a szumy powracają po kilku miesiącach.

Praktyczne porady dla pacjentów z szumami usznymi

  • Unikanie całkowitej ciszy (nigdy nie należy przebywać i zasypiać w całkowitej ciszy, lecz przy cichych naturalnych dźwiękach które będą tłem dla szumu np. cicha, spokojna muzyka)
  • Zasypiając, nie należy absorbować mózgu trudnymi problemami
  • Przestrzeganie regularnej pory snu
  • Unikanie obfitych posiłków, alkoholu, kofeiny i ćwiczeń przed snem
  • Stosowanie aparatu słuchowego w przypadku współistniejącego niedosłuchu
  • Nie należy stosować stoperów (zatyczek do uszu)
  • Stosowanie technik relaksacyjnych – np. joga i medytacja
  • Zdrowa dieta (z ograniczeniem białek i tłuszczów zwierzęcych, bogata w antyoksydanty – warzywa i owoce)
  • Aktywność fizyczna
  • Unikanie hałasu oraz słuchania głośnej muzyki
  • Noszenie ochronników słuchu podczas pracy w hałasie
  • Leczenie do końca wszystkich infekcji
  • Leczenie nadciśnienia tętniczego i innych schorzenia układu krążenia
  • Leczenie hipercholesterolemii
  • Leczenie chorób tarczycy i chorób metaboliczne
  • Pozytywne myślenie – koncentracja na rzeczach przyjemnych

Materiały do pobrania:

Hauptmann et al 2015

Florian 2015

Ulotka Neuromodulacja (język Polski)

Lehtimaki et al. 2013

Neuromodulation for Tinnitus (English)

Hyvarinen et al. 2015

Williams et al 2015

Hesse 2014

Quick Therapy Guide

Dirk De Ridder et al 2014

 

AUTOR OPRACOWANIA –  DR HAB. N. MED. GRAŻYNA LISOWSKA – WSZELKIE PRAWA AUTORSKIE ZASTRZEŻONE